شیمی درمانی در درمان سرطان سینه

به استفاده از داروها بعد از ابتلا به سرطان پستان ، شیمی درمانی گفته می شود ولی در اصطلاح به درمان سرطان شیمی درمانی می گویند. با استفاده از دارو های ضد سرطان سلول هایی كه به صورت نامناسب رشد پیدا كرده اند نابود می شوند و یا رشد آن ها كند می شود. شیمی درمانی در سرطان سینه به دو شكل تزریقی و یا خوراكی به كار برده می شود . باید توجه داشته باشید كه این دارو ها قادراند بر سلول های طبیعی نیز اثر ناخوشایند بگذارند اما پس از اتمام دوره ی شیمی درمانی بیشتر سلول های طبیعی به سرعت بهبود پیدا كرده و به حالت اولیه ی خود باز می گردند. به منظور كاهش شدت و مدت شیمی درمانی باید این عوارض را شناخت و توصیه های لازم را نیز به كار گرفت. با دکتر محمد هادیزاده بهترین جراح سینه تهران همراه باشید تا نکات مفیدی را فرا گیرید.

عوارض شیمی درمانی در سرطان سینه

عوارضی كه بر اثر شیمی درمانی حاصل می شود در تمام افراد بروز نمی كند بلكه ممكن است در بعضی از افراد پیدا شوند و این به وضعیت روحی و جسمی هر بیمار بستگی دارد. بعضی از افراد پس از مدتی نسبت به دارو ها سازگاری پیدا می كنند و عوارض به وجود آمده نیز از بین می روند. دارو های شیمی درمانی بر روی سلول های بدن نیز تاثیر گذار است همانند تاثیر سرعت گیر بر اتومبیل. در صورتی كه در خیابان به سرعت گیر ها توجهی نشود، هنگام عبور اتومبیل با سرعت زیاد آسیب شدیدی خواهد دید.

تاثیر شیمی درمانی بر سلول هایی از بدن كه سرعت رشد بالایی دارند نیز همانگونه می باشد. به این دلیل كه سلول های سرطانی ماهیت رشد سلولی و تكثیر بسیار سریعی دارند، آسیب بسیار شدیدی به وسیله ی دارو های شیمی درمانی به آن ها وارد می شود. در میان سلول های طبیعی بدن سلول های مو، مخاط دهان، ناخن و پوست كه سرعت تكثیر بالایی دارند نیز بر اثر دارو های شیمی درمانی شدیدا آسیب می بینند اما به سلول های نرمال بدن چون سرعت رشد و تكثیر كمتری دارند، آسیب كمی وارد می شود.

اثرات جانبی و موقت شیمی درمانی در سرطان پستان

در راستای پروسه شیمی درمانی در سرطان سینه ، این فرایند همزمان با مورد هدف قرار دادن سلول های سرطانی درحال رشد ، سلول های سلام بدن را نیز تحت تاثیر قرار می دهد و اثرات جانبی به دنبال ان نمود پیدا می کند. توجه داشته باشید که با پایان یافتن دوره درمانی ، هر چه بدن رو به بهبودی می رود ، اثرات جانبی نیز کمرنگ تر شده و بدن به شرایط سابق خود باز می گردد. از جمله عوارض جانبی و موقت می توان به موارد زیر اشاره کرد :

• ریز مو
• خستگی
• از دست دادن اشتها
• حالت تهوع و استفراغ
• خشکی دهان
• ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن

اقدامات بعد از انجام شیمی درمانی در سرطان سینه

• روزی که شیمی درمانی انجام داده اید حالتان خوب است و عوارض جانبی احتمالی داروها روز بعد مشاهده می شود برای کاهش این عوارض با پزشک انکولوژیست مشورت نمایید.
• ممکن است در طول درمان ذائقه تان تغییر کند و برخی از غذاها باعث ایجاد تهوع و بهم خوردگی حالتان شود باید غذاهایی که باعث حس تهوع در شما می شود و 7 الی 10 روز بعد از تزریق داروهای شیمی درمانی از خوردن آن ها خودداری نماید.
• چنانچه در گذشته معده درد و ناراحتی گوارشی داشته اید پزشک خود را مطلع سازید.
• در رژیم غذایی خود از غذاهای پر چرب به خصوص فست فود ها استفاده نکنید و برای جلوگیری از مسمومیت غذایی از غذاهای سالم استفاده کنید.
• اگر دچار آفت دهانی شدید بهداشت دهان را به طور کامل رعایت نمایید و بعد از هر وعده غذایی دهان را با آب بشویید.
• چنانچه دچار تهوع شدیدی شدید به طوری که توانایی خوردن غذا و مایعات را نداشتید ممکن است که بدن کم آب شود در این شرایط به پزشک خود مراجعه نمایید چون ممکن است درمان محافظتی نیاز باشد و لازم باشد که در بیمارستان بستری شوید و کمبود مایعات بدن با سرم درمانی جبران شود.
• تعداد جلسات جلسات شیمی درمانی در سرطان سینه به میزان پیشروی سرطان بدخيم سينه دارد.

شیمی درمانی در سرطان سینه – بعد از جراحی

پس از انجام عمل جراحی به منظور پاکسازی بافت سینه از توده های سرطانی ، ممکن است دکتر معالج انجام شیمی درمانی را به جهت از بین بردن سلول های سرطانی شناسایی نشده و کاهش ریسک بازگشت سرطان ، پیشنهاد دهد. همچنین در شرایطی که بیمار به سرطان پیشرفته مبتلا باشد و پزشک بازگشت سلول های سرطانی را احتمال دهد ، انجام این روند درمانی را توصیه می کند ؛ حتی اگر بعد از جراحی نشانه ای از وجود سرطان نباشد.

شیمی درمانی در سرطان سینه – قبل از جراحی

گاهی اوقات شیمی درمانی در درمان سرطان سینه پیش از جراحی به انجام می رسد تا توده های بزرگ را کوچک تر سازد ؛ این امر مزیت هایی در درمان بیماری دارد که عبارتند از :

• این فرصت را برای جراح فراهم می کند تا بتواند توده سرطانی را به طور کامل خارج کند
• به جای اینکه تمامی بافت سینه تخلیه شود ، تنها سلول های سرطانی از ناحیه برداشته می شوند
• از پیشروی سلول ها به گره های لنفاوی جلوگیری می کند
• احتمال بازگشت سرطان را کاهش می دهد
• جراح به روند پاسخگویی بدن به شیمی درمانی آگاه می شود

شیمی درمانی در سرطان های پیشرفته پستان

اگر سرطان علاوه بر سینه ها ، دیگر نقاط بدن تان را نیز آلوده کرده باشد ، به جای جراحی که در این شرایط روند درمانی مناسبی نخواهد بود ، شیمی درمانی به انجام می رسد. البته شایان ذکر است که شیمی در مانی در سرطان سینه از نوع پیشرفته تنها در جهت بهبود کیفیت و طول عمر شخص بیمار به انجام می رسد و بیماری را درمان نمی کند.

عوارض بلند مدت شیمی درمانی در سرطان سینه

برخی از داروهایی که برای درمان سرطان پستان استفاده می شوند می توانند عارضه های بلند مدتی داشته باشند که در ادامه آن ها را ذکر کرده ایم :

1. ناباروری : یکی از عوارضی احتمالی که ممکن است برطرف نشود ، ناباروری می باشد. برخی از داروهای ضد سرطان ، باعث آسیب به تخمدان ها می شود. این امر می تواند منجر به بروز علائم یائسگی مثل گر گرفتن و خشکی واژن شود. حتی امکان دارد سیکل ماهانه نیز نامنظم شده و یا به صورت کامل متوقف گردد. در صورتی که تخمک گذاری متوقف گردد ، حاملگی نیز غیرممکن خواهد بود. بسته به سن بیمار ، شیمی درمانی امکان دارد منجر به بروز یائسگی پیش از موعد شود. پیش از شروع روند درمانی ، با پزشک خود مشورت کنید و در مورد یائسگی پیش از موعد و عوارض آن سوالات خود را بپرسید. در صورتی که سیکل قاعدگی شما ادامه داشته باشد ، امکان اینکه باردار شوید وجود دارد ، حتی در حین شیمی درمانی در سرطان سینه و یا بعد از آن. اما از آنجایی که عارضه های جانبی شیمی درمانی برای جنین مضر است ، باید در این زمان از داروهای ضد بارداری بهره بگیرید.
2. نازک شدن استخوان ها : زنانی که یائسگی زودرس را تجربه می کنند ممکن است در معرض بیماری هایی مثل پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان باشند و به همین دلیل ، استخوان هایشان نازک شود. توصیه می شود این دسته از زنان به صورت مرتب تراکم استخوان های خود را بررسی کنند و در صورت تشخیص این معضل ، تحت درمان قرار گیرند.
3. آسیب به قلب : در شیمی درمانی احتمال کمی وجود دارد که عضلات قلب تضعیف شوند و در پی آن مشکلات قلبی رخ دهد.
4. لوکمی : در موارد نادر ، چند سال بعد از درمان امکان دارد شیمی درمانی منجر به بروز نوع دیگری از سرطان مثل لوکمی ( سرطان خون ) شود.

تاثیر شیمی درمانی روی سرطان پستان چقدر است؟

تاثیر شیمی درمانی در سرطان پستان بستگی به مرحله بیماری ، نوع سلول‌ های سرطانی و وضعیت عمومی بیمار دارد. شیمی درمانی می ‌تواند سلول‌ های سرطانی را کاهش دهد ، سرعت رشد تومور را کند نماید و در برخی موارد ، پیش از جراحی اندازه تومور را کوچک کند تا برداشتن آن آسان ‌تر شود. در سرطان‌ های پستان تهاجمی یا پیشرفته ، شیمی درمانی می‌ تواند به کنترل بیماری و جلوگیری از گسترش آن به دیگر اعضای بدن کمک کند. همچنین برخی داروهای شیمی درمانی باعث افزایش احتمال درمان کامل و کاهش احتمال بازگشت سرطان پس از جراحی می ‌شوند اما اثرگذاری دقیق آن در هر بیمار متفاوت است و به پاسخ بدن و حساسیت سلول‌ های سرطانی به داروها وابسته است. به همین دلیل پزشکان معمولا با بررسی آزمایش ‌های بالینی و وضعیت فردی بیمار ، پروتکل شیمی درمانی مناسب را انتخاب می ‌کنند.

مراحل شیمی درمانی برای سرطان پستان

مراحل شیمی درمانی در سرطان سینه معمولا شامل چند مرحله متوالی است که براساس نوع سرطان ، مرحله بیماری و شرایط فردی بیمار طراحی می ‌شود. ابتدا پزشک با بررسی نتایج آزمایش ‌ها و تصویربرداری‌ ها ، مشخص می ‌کند که شیمی درمانی قبل یا بعد از جراحی مناسب ‌تر است. اگر شیمی درمانی پیش از جراحی انجام شود ، هدف کاهش اندازه تومور و آسان ‌تر کردن جراحی است ؛ این مرحله به نام نئوادجوانت شناخته می ‌شود. در مرحله بعد ، بیمار تحت جلسات شیمی درمانی قرار می ‌گیرد که تعداد و فاصله بین جلسات بسته به داروها و پروتکل درمانی متفاوت است. هر جلسه معمولا شامل تزریق یا دریافت داروهای شیمی درمانی است و پس از آن دوره‌ ای برای استراحت و بازیابی بدن در نظر گرفته می ‌شود تا سلول ‌های سالم فرصت ترمیم پیدا کنند.

پس از تکمیل دوره شیمی درمانی ، وضعیت تومور دوباره ارزیابی می‌ شود تا تاثیر درمان سنجیده شود و در صورت نیاز ، درمان ‌های تکمیلی مانند جراحی ، رادیوتراپی یا درمان هورمونی آغاز شود. در نهایت ، پیگیری ‌های دوره ‌ای انجام می ‌شود تا بازگشت بیماری یا عوارض جانبی شیمی درمانی کنترل شود.

شیمی درمانی سرطان پستان چقدر طول می‌ کشد؟

مدت زمان شیمی درمانی برای سرطان پستان بسته به نوع داروها ، مرحله بیماری و هدف درمان متفاوت است. معمولا یک دوره شیمی درمانی بین چند هفته تا چند ماه طول می ‌کشد و شامل چند جلسه مجزا است که فاصله هر جلسه معمولا ۲ تا ۳ هفته است تا بدن فرصت بازیابی پیدا کند. برای مثال یک پروتکل شیمی درمانی استاندارد ممکن است شامل ۴ تا ۶ جلسه تزریق دارو باشد که در مجموع حدود ۳ تا ۴ ماه طول می‌ کشد. در برخی شرایط ، اگر سرطان پیشرفته یا تهاجمی باشد ، دوره‌ ها ممکن است طولانی ‌تر باشند یا داروها ترکیبی از چند نوع شیمی درمانی استفاده شوند. بعد از اتمام جلسات ، پزشک وضعیت بیمار را دوباره بررسی می ‌کند و در صورت نیاز ، درمان‌ های مکمل مانند جراحی یا رادیوتراپی توصیه می‌ شود.

چگونه از ریزش مو در شیمی درمانی سرطان پستان جلوگیری کنیم؟

ریزش مو یکی از شایع ‌ترین عوارض شیمی درمانی در سرطان سینه است اما روش ‌هایی وجود دارد که می ‌تواند شدت آن را کاهش دهد یا از شروع زود هنگام آن جلوگیری کند. یکی از رایج‌ ترین روش ‌ها استفاده از کلاه خنک ‌کننده در طول جلسات شیمی درمانی است. این کلاه‌ ها با کاهش دمای پوست سر ، جریان خون به فولیکول‌ های مو را کاهش می ‌دهند و به داروهای شیمی درمانی اجازه نمی ‌دهند به راحتی به ریشه مو برسند.

علاوه بر این ، مراقبت ‌های خانگی مانند استفاده از شامپوهای ملایم ، شانه کردن آرام موها ، اجتناب از حرارت مستقیم سشوار و رنگ کردن مو می ‌تواند آسیب موها را کاهش دهد. برخی بیماران از کوتاه کردن موها قبل از شروع شیمی درمانی استفاده می ‌کنند تا ریزش مو کمتر محسوس شود. توجه به تغذیه مناسب و مصرف پروتئین کافی نیز می‌ تواند به سلامت موها کمک کند ، اگرچه نمی ‌تواند به طور کامل ریزش مو را متوقف کند.

با این حال مهم است بدانید که پیشگیری صددرصدی از ریزش مو در شیمی درمانی ممکن نیست و در اکثر موارد موها بعد از پایان درمان دوباره رشد می‌ کنند ، گاهی با بافت و رنگ کمی متفاوت.

کاهش تهوع و استفراغ در شیمی درمانی سرطان پستان

کاهش تهوع و استفراغ شیمی درمانی در سرطان پستان معمولا با ترکیبی از داروها ، تغییرات غذایی و روش‌های حمایتی انجام می ‌شود. پزشکان اغلب داروهای ضد تهوع و ضد استفراغ  تجویز می ‌کنند که قبل و بعد از جلسات شیمی درمانی مصرف می ‌شوند تا اثر داروهای شیمی درمانی بر دستگاه گوارش کاهش یابد.

همچنین رعایت چند نکته ساده می ‌تواند کمک ‌کننده باشد. مصرف وعده ‌های کوچک و مکرر به جای وعده‌ های سنگین ، نوشیدن مایعات کافی ، اجتناب از غذاهای چرب و تند و انتخاب غذاهای ساده و قابل هضم. برخی بیماران با استفاده از زنجبیل ، نان خشک یا موز کاهش تهوع را تجربه می ‌کنند اما باید قبل از استفاده از هر مکملی با پزشک مشورت کرد.

روش ‌های حمایتی مانند تنفس عمیق ، موسیقی آرام ‌بخش ، مدیتیشن و ماساژ سبک نیز می‌ تواند به کاهش حس تهوع کمک کند. رعایت این نکات در کنار داروهای تجویزی باعث می ‌شود که تجربه شیمی درمانی برای بیمار قابل تحمل ‌تر شود و از کاهش وزن یا کم ‌آبی بدن جلوگیری گردد.

تاثیر شیمی درمانی روی باروری زنان مبتلا به سرطان پستان

شیمی درمانی می ‌تواند تاثیر قابل توجهی روی باروری زنان مبتلا به سرطان پستان داشته باشد ، زیرا داروهای شیمی درمانی سلول ‌های تقسیم‌ شونده را هدف قرار می ‌دهند و این شامل سلول ‌های تخمدان نیز می‌شود. بسته به نوع دارو ، دوز مصرفی و سن زن ، اثرات می ‌تواند موقت یا دائمی باشد. در زنان جوان ‌تر ، معمولا تخمدان‌ ها پس از پایان درمان بخشی از عملکرد خود را بازیابی می ‌کنند اما در زنان بالای ۳۵ سال ، احتمال آسیب طولانی ‌مدت یا یائسگی زودرس بیشتر است.

برای کاهش خطر روش ‌هایی مانند ذخیره تخمک یا جنین قبل از شروع شیمی درمانی در سرطان سینه ، استفاده از داروهای محافظ تخمدان در طول درمان و برنامه ‌ریزی دقیق با تیم باروری توصیه می‌ شود. مهم است که بیماران قبل از شروع شیمی درمانی با متخصص زنان و ناباروری مشورت کنند تا بهترین گزینه‌ های حفظ باروری متناسب با شرایط شخصی خود را انتخاب کنند. حتی در صورت آسیب تخمدان ، برخی زنان پس از درمان قادر به بارداری با کمک روش ‌های کمکی مانند IVF خواهند بود.

میزان موفقیت شیمی درمانی در سرطان پستان

میزان موفقیت شیمی درمانی به عوامل متعددی از جمله مرحله بیماری ، نوع سلول ‌های سرطانی ، وضعیت ژنتیکی تومور و پاسخ فرد به داروها بستگی دارد. در سرطان پستان مرحله اولیه و با تومور حساس به دارو ، شیمی درمانی می ‌تواند به طور قابل توجهی اندازه تومور را کاهش دهد ، خطر بازگشت سرطان را کاهش دهد و در برخی موارد احتمال درمان کامل را افزایش دهد.

در سرطان ‌های پیشرفته یا متاستاتیک ، هدف شیمی درمانی در سرطان سینه بیشتر کنترل رشد تومور ، کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی است تا درمان کامل. تحقیقات بالینی نشان داده‌ اند که در سرطان ‌های تهاجمی ، ترکیب شیمی درمانی با جراحی و درمان هورمونی یا هدفمند می‌ تواند میزان بقا را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. با این حال پاسخ بیماران به شیمی درمانی متفاوت است و برخی ممکن است مقاومت دارویی نشان دهند ، بنابراین پزشکان معمولا پروتکل درمانی را براساس ویژگی ‌های فردی تومور و سابقه پزشکی بیمار تنظیم می ‌کنند.

احتمال برگشت سرطان پستان بعد از شیمی درمانی

احتمال بازگشت سرطان سینه بعد از شیمی درمانی به عوامل متعددی از جمله مرحله بیماری هنگام تشخیص ، نوع سلول ‌های سرطانی ، پاسخ بدن به شیمی درمانی و استفاده از درمان ‌های تکمیلی مانند جراحی ، رادیوتراپی یا درمان هورمونی.  بستگی دارد. در سرطان ‌های مرحله اولیه که تومور به داروها حساس است و بیمار دوره کامل شیمی درمانی را گذرانده و پس از آن جراحی انجام شده ، احتمال بازگشت معمولا پایین است ، اما صفر نیست.

در سرطان ‌های تهاجمی یا پیشرفته ، احتمال بازگشت بالاتر است و ممکن است بیماری به اندام‌ های دیگر بدن نیز گسترش پیدا کند. همچنین ویژگی‌ های ژنتیکی تومور مانند مثبت بودن گیرنده HER2 یا وضعیت هورمونی ، روی احتمال عود تاثیرگذار است. به همین دلیل پزشکان پس از شیمی درمانی ، معمولا پروتکل ‌های پیگیری منظم شامل آزمایش‌ های تصویربرداری و آزمایش خون را برای شناسایی زودهنگام هرگونه بازگشت بیماری توصیه می‌ کنند.